«Οι μουσειοσκευές του Μουσείου Μηλεών ως εκπαιδευτικό υλικό σε διαθεματικά σχέδια εργασίας στο Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό»

 

Καθώς η παραδοσιακή μνήμη σβήνει και η ισορροπία της παράδοσης και των εθίμων ανατρέπεται, αισθανόμαστε την ανάγκη να διατηρήσουμε κάθε υλικό κατάλοιπο, κάθε μαρτυρία, φωτογραφία, με δυο λόγια κάθε ορατό στοιχείο που ίσως φανεί χρήσιμο στο μέλλον. Τα αντικείμενα συνιστούν σταθερά σημεία αναφοράς που αποτελούν σύμβολα συνέχειας της ζωής και σηματοδοτούν διάφορα στάδιά της. Στο περιβάλλον του μουσείου τα αντικείμενα λειτουργούν ως δίοδοι που μας επιτρέπουν να επισκεφτούμε εκ νέου σημαντικές εμπειρίες ζωής από το παρελθόν, όπως μας τονίζει η Ανδρομάχη Γκαζή, από το Πάντειο πανεπιστήμιο σε μια πρόσφατή της εισήγηση σε συνέδριο προφορικής ιστορίας. Και αυτό νομίζω θέλει και πράττει εδώ και 30 χρόνια το Τοπικό Μουσείο Μηλεών του Δήμου Νοτίου Πηλίου.

Τα μουσεία μπορούν σήμερα να μας κάνουν συμμέτοχους στο παρελθόν και να βιώσουμε την ιστορία μέσα στο εικονικό περιβάλλον του μουσείου. Πολλά μουσεία έχουν βρει κι έναν ιδιαίτερο τρόπο προσέλκυσης μαθητών και εκπαιδευτικών με τις μουσειοσκευές που έχουν σχεδιάσει και δίνουν την δυνατότητα για μια καλή προετοιμασία πριν την επίσκεψη στο μουσείο.

Οι Μουσειοσκευές είναι «βαλίτσες» που ταξιδεύουν από σχολείο σε σχολείο και σχεδιάστηκαν για να φέρουν πιο κοντά το Μουσείο στα παιδιά και στους εκπαιδευτικούς. Κάθε μουσειοσκευή έχει το θέμα της και περιέχει αντίγραφα αντικειμένων, εκπαιδευτικό υλικό, διαφάνειες, φωτογραφίες, βιβλία και εκπαιδευτικά παιχνίδια. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να χρησιμοποιήσει το υλικό με όποιον τρόπο θεωρεί καλύτερο σύμφωνα με τις υπάρχουσες γνώσεις, δυνατότητες  και ανάγκες της τάξης του. Αντικείμενα που είναι απλά, καθημερινά και ταπεινά, καταλήγουν να συμβολίζουν εμπειρίες ζωής, προσδοκίες, ταυτότητες. Αντικείμενα που για μας τους πενηντάρηδες μπορεί να συνδέονται με βιώματά μας αλλά και με αφηγήσεις των γονέων και παππούδων που σχετίζονταν με τη δική τους ζωή, για τα περισσότερα παιδιά του σήμερα  είναι άγνωστα ως εικόνα και ως χρήση.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’80, ακολουθώντας το σύγχρονο πνεύμα συνεργασίας Μουσείου – Σχολείου, το Τοπικό Μουσείο Μηλεών Πηλίου μελετάει, σχεδιάζει και υλοποιεί 4 Μουσειοσκευές – κινητά εκπαιδευτικά προγράμματα. Με τη διακίνηση των Μουσειοσκευών το 1989 το Τοπικό Μουσείο απέκτησε τη δυνατότητα επαφής και διαλόγου με σχολεία και εκπαιδευτικούς από πολλές περιοχές της Ελλάδας όπως σημειώνει στην ιστοσελίδα της η αγαπητή επίτιμη διευθύντρια του Μουσείου Μηλέων.

Δεν έχω στοιχεία για να σας παρουσιάσω πόσα σχολεία από αυτά που δανείστηκαν τις μουσειοσκευές, επισκέφτηκαν τις Μηλιές και το Μουσείο. Χωρίς να θέλω να ερμηνεύσω τις προθέσεις της κα. Φαίη Σταμάτη, όταν σχεδίαζε αυτό το υλικό, νομίζω πως δεν ήταν αυτοσκοπός η προσέλκυση επισκεπτών αλλά η στήριξη του εκπαιδευτικού έργου μέσα στο σχολείο, το άνοιγμα του μουσείου προς την εκπαιδευτική κοινότητα με στόχο τη διάχυση των συσσωρευμένων εμπειριών ζωής προηγούμενων γενεών.

Οι εκπαιδευτικοί της Μαγνησίας εδώ και χρόνια χρησιμοποιούν αυτό το υλικό στα διαθεματικά σχέδια εργασίας, projects και τους δίνει το έναυσμα να σχεδιάσουν και δικό τους υλικό.

Τα σχέδια εργασίας αποτελούν μεθοδευμένες συλλογικές μορφές δράσεων με σαφείς στόχους και συγκεκριμένο αντικείμενο ενασχόλησης των μαθητών. Αποσκοπούν στην πολυεπίπεδη διασύνδεση της σχολικής γνώσης με αυθεντικές καταστάσεις της καθημερινής ζωής και την ανάληψη κοινωνικής δράσης από τους μαθητές ώστε να είναι ικανοί να διαχειρίζονται βιωματικά τη γνώση, αξιοποιώντας την προσέγγισή της από διαφορετικές οπτικές γωνίες (Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών, Τόμος Α΄).

Οι μαθητές εμπλέκονται ενεργά σε συλλογικές διερευνητικές δραστηριότητες, όπου το ζητούμενο είναι η αναζήτηση, η συλλογή, η επεξεργασία των πληροφοριών, η αξιολόγηση των νέων στοιχείων, η σύνθεση και η παρουσίαση του τελικού προϊόντος.

Επιπλέον δίδεται έμφαση στη διαδικασία οικοδόμησης και χρήσης της γνώσης, όπου εξίσου σημαντικό ρόλο με τις μαθησιακές διεργασίες διαδραματίζουν η οργάνωση των εμπειριών, οι αισθήσεις, η φαντασία και η δημιουργικότητα.

Στη λογική αυτή διασφαλίζονται οι συνθήκες μετασχηματισμού της θεωρίας σε πράξη, των γνωστικών δεξιοτήτων σε μεταγνωστικές, της νοητικής ακαμψίας σε κριτική και δημιουργική σκέψη.

Το λυχνάρι θα περάσει από χέρι σε χέρι, θα δουν πως διαφέρει πολύ από το λυχνάρι του Αλαντίν κι όλοι θα αναρωτηθούν μια μικρή φλογίτσα μπορούσε να φωτίσει και να διώξει το σκοτάδι;

Κι όταν στα χέρια των μαθητών βρεθεί το παραδοσιακό σαπούνι της γιαγιάς, τις περισσότερες φορές θα προκαλέσει μια αποστροφή στην αίσθηση της όσφρησης. Καλύτερο το σαπούνι από το μάρκετ θα πουν.

Θα φορέσουν και τη λαδοποδιά και θα μιμηθούν τις δυο αγρότισσες που κουβαλάνε τις ελιές στην ποδιά τους.

Και θα έρθει η ώρα του δεκατιανού όπου τα παιδιά θα φάνε ψωμί με ελιές. Θα υπάρξουν και μαθητές που θα πουν εμείς δεν τις τρώμε ποτέ, αλλά τελικά η περιέργεια και η ανάγκη να συμμετέχουν στην κοινή δράση, θα τους κάνει να τις δοκιμάσουν και να πουν «ε, δεν είναι και άσχημες» ή «τελικά μου αρέσουν…»

Μα και το ζυμοσκάφιδο  θα γίνει αφορμή να σηκωθούν μανίκια κι οι χούφτες να γίνουν γροθιές για να ζυμώσουν. Θα γίνουν κουλουράκια, θα γίνουν και κουτσούνες και ψωμιά.

Η εμμονή κάποιων σχολείων, κάθε χρόνο να δανείζονται τις μουσειοσκευές αυτές, νομίζω αποδεικνύει έμπρακτα πως αποτελούν άριστο παιδαγωγικό υλικό. Να αναφέρω επίσης πως και  για τους φοιτητές των Παιδαγωγικών Τμημάτων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας οι μουσειοσκευές αποτελούν ένα έτοιμο υλικό που τους βοηθά στην πρακτική τους σε σχολεία.

Πέρα από τις δυο μουσειοσκευές, η ελιά και το λάδι, το ψωμί, υπάρχει και η έκθεση για την προστασία του περιβάλλοντος που φιλοξενήθηκε στο μουσείο της Μακρινίτσας, στο πλαίσιο Πανελλήνιου Συνεδρίου των Κέντρων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, τον Ιούνιο 2009, στο 2^ο Δημοτικό σχολείο Αγριάς το 2010, πέρυσι στο χώρο των συστεγαζόμενων σχολείων 5^ου και 11^ου Ν. Ιωνίας Βόλου και φέτος στο 6^ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ιωνίας Βόλου.

Θα ήθελα και από αυτό εδώ το βήμα να ευχαριστήσω την κα. Φαίη Σταμάτη για τη γόνιμη αυτή συνεργασία τόσων χρόνων και την εμπιστοσύνη που δείχνει προς το πρόσωπό μου. Να της ευχηθώ να είναι πάντα καλά και δημιουργική.

Οι άνθρωποι που αγαπούν τα μουσεία αλλά και τοπική κοινωνία των Μηλεών της οφείλουν πολλά.  

Σημείωση: Το παραπάνω κείμενο είναι η εισήγησή μου σε εκδήλωση για τα 30 χρόνια του Μουσείου Μηλεών. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 16 Φεβρουαρίου 2013, σε αίθουσα του Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης στην Πλάκα Αθηνών.

 

Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη & Φαίη Σταμάτη

 

Ο χρόνος...

Ο χρόνος είναι το νόμισμα της ζωής σου. Είναι το μοναδικό νόμισμα που έχεις και μόνο εσύ μπορείς να αποφασίσεις πώς θα το ξοδεύεις. Πρόσεχε μόνο μην αφήνεις άλλους ανθρώπους να το ξοδεύουν αυτοί για σένα.

Carl Sandburg, 1878-1967, Αμερικανός ποιητής

 

 Ο χρόνος χαράζει τα πρόσωπά μας με όλα τα δάκρυα που δεν χύσαμε.

Natalie Clifford Barney, 1876-1972, Αμερικανίδα διανοούμενη

Ο χρόνος είναι πιο σημαντικός από το χρήμα. Μπορείς να βρεις παραπάνω λεφτά, αλλά δεν μπορείς να βρεις παραπάνω χρόνο.

Jim Rohn, 1930-2009, Αμερικανός συγγραφέας αυτοβοήθειας

 

Η ζωγραφική μετατρέπει το χώρο σε χρόνο, η μουσική το χρόνο σε χώρο.

Hugo von Hofmannsthal, 1874-1929, Αυστριακός λογοτέχνης

 

Στον καιρό της σποράς μάθε, στο θέρος δίδαξε, το χειμώνα απόλαυσε.

William Blake, 1757-1827, Άγγλος ποιητής & ζωγράφος

Πάντα είναι ο κατάλληλος χρόνος για να κάνεις αυτό που είναι σωστό.

Martin Luther King, 1929-1968, Αφροαμερικανός ηγέτης

 

Το Μουσείο Μακρινίτσας φόρεσε τα γιορτινά του...

 

Τον Ιούνιο του 2010 στο 8ο Νηπιαγωγείο της Ν. Ιωνίας Βόλου, στη γιορτή λήξης συναντιούνται η Αφήγηση, η Ζωγραφική και η Μουσική για να παρουσιάσουν σε μικρούς και μεγάλους με παρέα το φως του φεγγαριού ένα παραμύθι….
Ήταν η αρχή μιας συνεργασίας μεταξύ της ζωγράφου Αγγελικής Κούρκουλου, του μουσικοσυνθέτη Παναγιώτη Μπερλή και του Γεράσιμου Τσιμπλούλη.
Πέρυσι τα Χριστούγεννα στο Ορφανοτροφείο του Βόλου και στο σχολείο της Ιωλκού παρουσιάστηκε το παραμύθι « Ο Φον Κουραμπιές εναντίον Κόμη Μελομακαρόνη».

Το Μάιο του 2012 είχε σειρά μια ιστορία με την Αργώ να παρουσιαστεί στο συνέδριο του bookcrossing στην αίθουσα Αχίλλειον.
Στις 16 Οκτωβρίου 2012, η ομάδα μας παίρνει το όνομά της «Κόκκινη Κλωστή - Χρώματα και Μουσική».
Και συνεχίζουμε με νέα παραμύθια, μ’ άλλες ιστορίες….

Το Σάββατο, 8 Δεκεμβρίου 2012 η μουσικοεικαστική ομάδα αφήγησης παραμυθιών και ιστοριών "Κόκκινη Κλωστή...Χρώματα και Μουσική" παρουσιάζει το παραμύθι του Κώστα Μάγου "Το μακρύ ταξίδι του Αιμίλιου".

"Γιατί ο Αιμίλιος, ένα συνηθισμένο σαλιγκάρι, παίρνει την απόφαση να ανέβει στο ψηλό βουνό; Ποια συμβουλή του δίνει ο τυφλοπόντικας και τι κρύβει η συνάντηση με την αλεπού; Με ποιον μοιράζεται το ταξίδι και τι εκπλήξεις τους επιφυλάσσει η διαδρομή; Θα καταφέρει τελικά ο Αιμίλιος να πετύχει το σκοπό του;"

Μια ιστορία για την αξία της προσπάθειας, τη δύναμη της υπομονής και τη χαρά της συντροφικότητας...

...για μικρούς αλλά ιδιαίτερα για όλους εμάς, τους μεγάλους...

ΠΟΛΥΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΗΣ ΩΔΕΙΟΥ ΦΟΥΝΤΟΥΛΗ

Αντωνοπούλου 17 - Βόλος

Οι εκλογές στα υπηρεσιακά συμβούλια των δασκάλων

 

Τη Δευτέρα 5 Νοεμβρίου οι εκπαιδευτικοί καλούνται να επιλέξουν εκείνους τους συναδέλφους που θα τους εκπροσωπούν στα υπηρεσιακά συμβούλια.

Η συμμετοχή αιρετών εκπροσώπων σε αυτά αποτελεί μια κατάκτηση του εκπαιδευτικού κινήματος που αντιπαλεύει τις τυχόν αυθαιρεσίες της διοίκησης. Οι αιρετοί καλούνται να υπηρετήσουν με διαφάνεια, ισονομία, αξιοκρατία και δικαιοσύνη.

Οι ανακοινώσεις των υποψηφίων που κυκλοφόρησαν στα σχολειά, ήρθαν να επιβεβαιώσουν το ρόλο των αιρετών αλλά και να αναδείξουν τα κακώς κείμενα πίσω από τα λόγια τα ωραία.

Παραθέτω ορισμένα αποσπάσματα « Η εκπροσώπηση των εργαζομένων στα κέντρα λήψης αποφάσεων που τους αφορούν προάγει τους δημοκρατικούς θεσμούς, εμπνέει αίσθημα ασφάλειας εφαρμογής των νόμων και απονομής δικαιοσύνης. Οι αιρετοί εκπρόσωποί μας είναι προσηλωμένοι στους στόχους του συνδικαλιστικού μας κινήματος και στέλνουν το μήνυμα, ότι τα συνδικάτα είναι θεσμοί διεκδίκησης, πάλης και αλληλεγγύης.»

«Μια καινούρια αρχή από μια ομάδα εκπαιδευτικών της Α΄ /θμιας Εκπ/σης που βλέποντας τόσα χρόνια όλα αυτά που συμβαίνουν στο συνδικαλιστικό μας κίνημα αποφάσισε να αποτελέσει έναν πυρήνα και να παρουσιάσει μία πρόταση διαφορετική, μια πρόταση ρεαλιστική, μακριά από στυγνές, άχρωμες κομματικές εξαρτήσεις και αγκυλώσεις. Είμαστε μάχιμοι άνθρωποι στο χώρο της εκπαίδευσης, που ο καθένας έχει τις δικές του ξεκάθαρες ιδεολογικές και πολιτικές πεποιθήσεις χωρίς να είμαστε όμως προέκταση κανενός κομματικού φορέα.»

Κάθε ανάγνωση έχει και τις ερμηνείες της και ας μου επιτραπεί να καταθέσω την προσωπική μου ανάγνωση που οδηγεί και σε ορισμένα συμπεράσματα:

1)      Η εκάστοτε διοίκηση αυθαιρετεί και επομένως χρειάζονται εκπρόσωποι των εργαζομένων για να την ελέγχει.

2)      Το συνδικαλιστικό κίνημα αποτελεί προέκταση κομματικών φορέων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Πέρα από τις διαπιστώσεις και τις επισημάνσεις, τι κάνει ο καθένας μας; Θα συνεχίσουμε να επιβραβεύουμε πρακτικές του παρελθόντος; Θα παραμείνουμε απλοί θεατές ενός έργου «μικρογραφίας» του πολιτικού μας συστήματος; Θα επιλέξουμε άτομα που εναγκαλίζονται με τη διοίκηση και το αξίωμα του αιρετού γίνεται εφαλτήριο των προσωπικών τους φιλοδοξιών; Θα συνεχίσουμε να είμαστε δέσμιοι δικτύων ανταλλαγής, όπου εγώ σε ψηφίζω κι εσύ με βολεύεις;

Ας σκεφτούμε καλά πριν αποφασίσουμε. Ας επιλέξουμε τους καλύτερους. Στα λόγια όλοι είναι καλοί… στην πράξη είναι η διαφορά. 

Σημείωση: Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Θεσσαλία" την Κυριακή 7/11/2012

Εκπαιδευτικά προγράμματα στο Μουσείο Μακρινίτσας

Η μάθηση αποτελεί ένα πολυσύνθετο φαινόμενο που επηρεάζεται από ευρύ φάσμα μεταβλητών παραγόντων. Η κατανόηση του φυσικού και κοινωνικού κόσμου που μας περιβάλλει αποτελεί το ζητούμενο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Η κατάκτηση της γνώσης και η πραγματική κατανόηση του κόσμου δεν περιορίζεται στην τάξη και στο σχολικό εγχειρίδιο.

Τα μουσεία ως χώροι διαφύλαξης και ερμηνείας της υλικής και άυλης κληρονομιάς εκφράζουν ποικίλες ιδέες για τον κόσμο που μπορεί να αλλάζουν στο πέρασμα των χρόνων. Ως πεδία διασύνδεσης των ανθρώπων με τη γνώση, τη δημιουργικότητα και την έμπνευση, διαμορφώνουν συνθήκες για την πραγματοποίηση μιας «οικειοθελώς επιλεγμένης μάθησης» (Μούλιου 2005).

Το μουσείο λοιπόν ως χώρος διατήρησης της συλλογικής μνήμης και ιστορίας μέσα από τα υλικά τεκμήρια δίνει τη δυνατότητα στους επισκέπτες - μαθητές να ανιχνεύσουν και να μελετήσουν πολιτιστικές ιδέες και αρχές, κοινωνικές αλλαγές, σχέσεις του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον. Το μουσείο παύει να είναι ένας μουντός χώρος που προσπερνάς στα γρήγορα τα εκθέματά του, αλλά μετατρέπεται σε πεδίο δράσης και έρευνας, σε χώρο που μπορείς να νιώσεις χαρά και συγκίνηση.

Το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μακρινίτσας, κατανοώντας το ρόλο του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης και Ιστορίας Πηλίου στο πολιτισμικό «γίγνεσθαι» της ευρύτερης περιοχής, από το 2000 έκανε μία τομή στα «περιβαλλοντικά στερεότυπα-προγράμματα» σχεδιάζοντας και υλοποιώντας το πρόγραμμα: «Μια μέρα στο Μουσείο...».

Ως μέλος της παιδαγωγικής ομάδας του ΚΠΕ Μακρινίτσας από το Γενάρη του 2003 έως και τον Αύγουστο του 2010 πέρα από την εμπλοκή μου στο πρόγραμμα του Μουσείου είχα και το συντονισμό εκπαιδευτικών δράσεων κατά την περίοδο του εορτασμού των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς, της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων και το δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων. Και συνεχίζω ως εξωτερικός συνεργάτης του Μουσείου.

Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Ιστορίας Πηλίου στεγάζεται στο Αρχοντικό Τοπάλη, το οποίο κτίστηκε το 1844 σύμφωνα με την χρονολογία που είναι χαραγμένη στο λιθανάγλυφο υπέρθυρα της εισόδου.

Πρόκειται για ένα τριώροφο Αρχοντικό, αντιπροσωπευτικό δείγμα της κλασσικής Πηλιορείτικης Αρχιτεκτονικής. Είναι λιθόκτιστο στο μεγαλύτερο μέρος του εκτός από το νότιο τμήμα του τελευταίου ορόφου, που είναι κατασκευασμένο από τσατμά. Έχει έντονα φρουριακό χαρακτήρα με τις πολεμότρυπες και τον αμυντικό πυργίσκο πάνω στη στέγη του, τη θωρακισμένη είσοδό του με τις βαριές προστατευτικές αμπάρες της.

Η λαογραφική συλλογή περιλαμβάνει ένα πλήθος εκθεμάτων που σήμερα ξεπερνούν τα 1500 αντικείμενα, μεταξύ των οποίων μια σειρά τοιχογραφιών λαϊκής ζωγραφικής από Αρχοντικά του 18ου και του 19ου αιώνα από την περιοχή του Πηλίου, μια πλούσια συλλογή παλιών φωτογραφιών των αρχών του 20^ου αιώνα, χάλκινα, ξύλινα και κεραμικά σκεύη οικιακής χρήσης, ο εξοπλισμός της κλωστικής και της υφαντικής τέχνης, μάλλινα υφαντά, "κιλίμια",  ρακοκάζανα, εικόνες, χαλκογραφίες και μικροαντικείμενα εκκλησιαστικής τέχνης, παραδοσιακές φορεσιές του Πηλίου, ιστορικά κειμήλια της Μακρινίτσας, όπως το λάβαρο της Επανάστασης του 1878, αντικείμενα φερμένα από άλλες χώρες όπως το σαμοβάρι, το μουσικό κουτί. Υπάρχει και το μοναδικό αβάκιο για την καταμέτρηση ψήφων στις εκλογές που γινόταν με σφαιρίδια. Το 1998 ενέταξε στην συλλογή του μια σειρά πινάκων λαϊκής ζωγραφικής του Βολιώτη θαλασσογράφου Ν. Χριστόπουλου προσφορά του ΕΟΤ προς το Μουσείο.

Βασικός στόχος με την έκθεση του λαογραφικού υλικού ήταν και είναι, το Αρχοντικό να μην χάσει το ζεστό χαρακτήρα του σπιτιού, ενώ παράλληλα με μια σύγχρονη μουσειακή αντίληψη να εκτεθούν οι συλλογές του με τρόπο που να αναδεικνύεται και να προβάλλεται ο λαϊκός πολιτισμός της περιοχής, όπως σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης κ. Δημήτρης Παλιούρας.

Σήμερα την ευθύνη για τη λειτουργία του Μουσείου έχει η Διεύθυνση Αρχείων, Βιβλιοθηκών και Μουσείων του Δήμου Βόλου.

 Α) πρόγραμμα: Μέρες γιορτινές στη Μακρινίτσα…Στα χρόνια του παππού και της γιαγιάς

Τα Χριστούγεννα σε λίγες μέρες φτάνουν. Τα αρχοντόσπιτα, τα νοικοκυρόσπιτα μα και τα απλά φτωχά σπίτια του χωριού αστράφτουν από την πάστρα. Κάτω στρώθηκαν οι κουρελούδες και τα κιλίμια. Τα κρεβάτια σκεπάστηκαν με μπατανίες και καρπέτες.

Το κατώι μοσχοβολάει. Μήλα μέσα σε δίχτυα κρεμασμένα από τις περαστές και κυδώνια μέσα σε πανέρια. Οι κουραμπιέδες, τα φοινίκια και οι μπακλαβάδες περιμένουν για να γλυκάνουν μικρούς και μεγάλους.

Η αρχόντισσα του σπιτιού, η κυρα –Αριστέα, ξύπνησε χαράματα. Είναι παραμονή Χριστουγέννων. Σήμερα θα σφαχτούν οι κότες και θα ετοιμαστούν τα λογής- λογής φαγητά.

 

 «Δόμ’ κυρά τ’ αυγό, να σι σφάξου του μπιτνό,

δόμ’ μανιά τη γκλούρα, να μη σι τσούξου μι τη λούρα»,

 λένε τα παιδιά της γειτονιάς που ήρθαν να βοηθήσουν κι αυτά στο σφάξιμο του πετεινού…Και η ιστορία συνεχίζεται στο κατώι του αρχοντικού εκεί που παλιά ήταν τα πιθάρια με το λάδι και τα βαρέλια με το κρασί….

Ακολουθεί ξενάγηση στους χώρους του Μουσείου. Τα παιδιά καλούνται να βρουν με τι η κυρά κοσκίνιζε το αλεύρι, με τι κοπάνιζε τ’ αμύγδαλα και τα καρύδια, πού ζύμωνε τα φοινίκια και τους κουραμπιέδες και πού τα χριστόψωμα, σε ποιο ταψί άπλωνε το μπακλαβά. Κι από την κουζίνα στο χειμωνιάτικο με το τζάκι, τα χράμια και τα κιλίμια, χώρος ύπνου μα και τόπος για τα νυχτέρια και τα παραμύθια.

Μα η σφραγίδα με το δικέφαλο αετό είναι το ξεχωριστό αντικείμενο που ψάχνουν μικροί και μεγάλοι να βρουν. Ανεβαίνουν στον τρίτο όροφο με το δοξάτο και τον μουσαφίρ οντά, το δωμάτιο με τα ιστορικά κειμήλια και την κάμαρη   με τα εκκλησιαστικά. Δίπλα στις σφραγίδες για τα πρόσφορα και τα αρτίδια περιμένει τους επισκέπτες η σφραγίδα με το δικέφαλο αετό. Εδώ κλείνει η ξενάγηση στο χώρο. Και μετά όλοι σε ένα κύκλο στο δοξάτο λέμε τις εντυπώσεις και τα συναισθήματά μας.

Αν υπάρχει διάθεση και χρόνος επισκεπτόμαστε και την κρήνη της Μεταμόρφωσης δυο βήματα από το αρχοντικό για να την μελετήσουμε και να εξηγήσουμε τη σημασία του εθίμου που σχετίζεται με το φίλεμά της την πρωτοχρονιά.

 

 Β) πρόγραμμα: Με αινίγματα ανακαλύπτουμε εκθέματα του Μουσείου…

Καλώς ήρθατε στο Μουσείο της Μακρινίτσας. Τα Μουσεία σε ένα κόσμο που αλλάζει μπορούν να ανταποκριθούν στις νέες προκλήσεις με νέες εμπνεύσεις. Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε την ξενάγησή σας στο χώρο πιο ελκυστική και σας καλούμε να ν’ ανακαλύψετε κάποια από τα εκθέματα, απαντώντας στα παρακάτω αινίγματα.

Στο κατώι του αρχοντικού

·        Αν δεν τη βάλω κάθε αργά, δεν κοιμούμαι καθόλου καλά, τι είναι; Η αμπάρα

 Στον πρώτο όροφο, τον χειμωνιάτικο

·        Βασιλιάς δεν είμαι κορώνα φορώ, ρολόι δεν έχω τις ώρες μετρώ

  και στο Μουσείο θα με δεις ως μοτίβο μοναδικό:  Ο πετεινός, μοτίβο σε δαντέλα πλεκτή

 ·        Μακρύς-μακρύς καλόγερος και πίτα το κεφάλι. Τώρα στη κουζίνα στέκω και σε    προσμένω:  Το φουρνόφτυαρο

 ·        Χίλιοι μύριοι κατεβαίνουν, και οι δυο τους απαντάνε και τ' όνομά τους αλλάζουν.   Τι είναι; Στη κουζίνα θα δεις τους δυο, μιας κι χίλιοι μύριοι έπαψαν εδώ να κατεβαίνουν και αλλού πηγαίνουν:   Σιτάρι- μυλόπετρες-αλεύρι

 ·        Στραβός πατέρας, καλό παιδί, παλαβό αγγόνι και παλαβότερο προσάγγονο. Εδώ,   

 στο καμαράκι του χειμωνιάτικου ορόφου, θα δεις πως «γεννιέται το  προσάγγονο:   Το αμπέλι, το σταφύλι, το κρασί και το τσίπουρο

 

Στο ανώι του αρχοντικού Τοπάλη

·         Ανεβαίνει, κατεβαίνει και χωρίς να φάει γεμίζει. Μοναχά στριφογυρίζει την κοιλίτσα του γεμίζει: Στο δωματιάκι με τον αργαλειό θα με βρεις: Το αδράχτι

 

·        Τον αετό διπλό τον έχει και στο ζυμάρι τον δίνει κάθε παραμονή πρωτοχρονιάς. Στο δωμάτιο με τα εκκλησιαστικά κειμήλια τοποθετημένη τον επισκέπτη περιμένει:  

Η σφραγίδα με δικέφαλο αετό για το στολισμό της βασιλοκουλούρας

 Στον προγραμματισμό μας είναι στο χώρο του Μουσείου να λέγονται παραμύθια και ιστορίες με τη συνοδεία μουσικής και ταυτόχρονα ζωγράφος να δημιουργεί πίνακα. Αυτό θα γίνεται από την ομάδα «Κόκκινη κλωστή…χρώματα και μουσική» την οποία απαρτίζουν η ζωγράφος Αγγελική Κούρκουλου, ο μουσικοσυνθέτης Παναγιώτης Μπερλής και ο υποφαινόμενος.

 

Σημείωση: Το παραπάνω κείμενο είναι η εισήγηση στο 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο "Λαϊκός Πολιτισμός και Εκπαίδευση", που πραγματοποιήθηκε στην Καρδίτσα 19-21 Οκτωβρίου 2012.